Schoolleiders zijn continu bezig met hun ontwikkeling. Niet alleen voor zichzelf, maar juist ook voor anderen! Dat verdient aandacht en erkenning. Het Schoolleidersregister PO heeft als doel het aanzien van het beroep schoolleider te versterken. Met hun registratie laten schoolleiders zien dat ze staan voor kwaliteit en een leven lang leren. Dat doen ze samen met de gehele beroepsgroep: ruim 8.000 schoolleiders in het primair onderwijs in Nederland.

Anje Ros
Over gespreid leiderschap

‘Schoolleiders pakten een andere rol, afhankelijk van de fase van ontwikkeling van de school.

Je bent lector op een hogeschool. Wat is je expertise en waar doe je onderzoek naar?
Ik ben lector bij Fontys Hogeschool Kind en Educatie, ons lectoraat heet Goed leraarschap, Goed leiderschap. Ik doe onder andere onderzoek naar gespreid leiderschap en dan met de name naar de vraag hoe schoolleiders de ontwikkeling van gespreid leiderschap kunnen bevorderen in de school en wat bij gespreid leiderschap de rol is van de (formele) schoolleider.

Heb je in het primair onderwijs goede voorbeelden van gespreid leiderschap gezien?
We hebben portretten gemaakt van schoolleiders die in hun school een transformatie hebben gerealiseerd van een afhankelijk, onzeker team naar een team waarin leraren zelf initiatieven nemen voor onderwijsverbetering en eigen ontwikkeling, elkaar feedback geven, bij elkaar klassenbezoeken afleggen en elkaar consulteren. Wat duidelijk naar voren kwam is dat schoolleiders een andere rol pakten, afhankelijk van de fase van ontwikkeling van de school. Ze stimuleerden eigenaarschap en samenwerking bij leraren en het ontwikkelen van een netwerk met experts buiten de school. Cruciaal voor de rol van de schoolleiders bij al onze zeven voorbeeldscholen was het vertrouwen dat ze expliciet uitspraken en lieten voelen aan de teamleden. Door dat vertrouwen en de voorbeeldrol van de schoolleider, die zich ook lerend opstelde, voelden leraren de ruimte om zichzelf te verdiepen in een onderwerp en leiderschap te nemen. De schoolleiders reflecteerden zelf ook op hun veranderende rol. Als er sprake is van sterk gespreid leiderschap heeft de schoolleider een sterk verbindende rol, waarbij hij vanuit een helicopterview overzicht houdt over alle ontwikkelingen en initiatieven en daar zo nodig ook prioriteiten in stelt.

Heb je een leestip voor schoolleiders?
Ons boek:
Ros, A. & van Rossum, B. (2019). Kwaliteit door gespreid leiderschap. Met 10 portretten uit het primair onderwijs. Assen: Van Gorcum.

Vind je dat gespreid leiderschap een concept is dat door het primair onderwijs omarmd zou moeten worden en waarom (niet)?
Ja, in de scholen waar wij onderzoek hebben gedaan, zie ik een aantal positieve ontwikkelingen, die de kwaliteit van het onderwijs bevorderen. In de eerste plaats wordt er in deze scholen veel belang gehecht aan professionele ontwikkeling, het leren van elkaar en het gebruik maken van bestaande kennis (literatuur). Hierdoor neemt de expertise binnen het team toe en daarmee de kwaliteit van het lesgeven en de verbetervoorstellen. In de tweede plaats is het eigenaarschap van leerkrachten over hun eigen ontwikkeling en over schoolontwikkeling sterk toegenomen, waardoor ze met veel enthousiasme en doorzettingsvermogen aan onderwijsverbetering werken. Tijdens de interviews trof ons hoe trots de teamleden waren op hun werk en op de ontwikkeling die ze hadden doorgemaakt. In de derde plaats is er op onze voorbeeldscholen sprake van een aantrekkelijk leer- en werkklimaat waarin leraren zich verder kunnen ontwikkelen en ook de kans krijgen om echt iets te doen met de kennis die ze hebben opgedaan.

Zou gespreid leiderschap opgenomen moeten worden in de beroepsstandaard en hoe zou dat er dan bijvoorbeeld uit kunnen zien?
Ja, hoewel veel aspecten ook al in andere leiderschapspraktijken is verweven, maar binnen gespreid leiderschap een andere invulling krijgt, zoals visie-ontwikkeling en het stimuleren van het leren van leerkrachten. Wat gespreid leiderschap toevoegt aan de rol van de schoolleider is het stimuleren en coachen van leiderschapsgedrag van teamleden, het sturen op ondersteunende processen, zoals de wijze van besluitvorming en communicatie en het zorgen voor verbinding tussen verschillende initiatieven.

In de dialoog met schoolleiders wordt gevraagd een vaandel te tekenen dat de kern van het schoolleiderschap in het primair onderwijs toont. Als jij dit vaandel zou moeten tekenen hoe zou het er dan uitzien?
Geïnspireerd door het Playmakersmodel  (Ikemoto, Taliaferro & Adams, 2012), zou de kern van het schoolleiderschap voor mij liggen op de relatie met leerkrachten, die de sleutel vormen tot goed onderwijs:

  • het stimuleren van de ontwikkeling van leraren;
  • het benutten van de expertise van alle leraren bij het realiseren van de visie;
  • het zorgdragen van een aantrekkelijke leer- en werkomgeving.

Anje Ros is lector bij Fontys Hogeschool Kind en Educatie en doet onder andere onderzoek hoe schoolleiders de ontwikkeling van gespreid leiderschap kunnen bevorderen in de school en wat de rol is van de (formele) schoolleider.

Effective school leaders (Ikemoto, Taliaferro & Adams, 2012)

Wat is gespreid leiderschap eigenlijk?
Zoals ik ernaar kijk is gespreid leiderschap een manier van organiseren, samenwerken en innoveren in het team, waarbij leiderschap genomen wordt door degene die daar de meeste expertise op heeft. De schoolleider stuurt daarbij vooral op processen in plaats van uitkomsten. Bijvoorbeeld de manier waarop voorstellen voor onderwijsverbetering en innovatie tot stand komen en de wijze waarop besluiten worden genomen en leraren samenwerken.

Anje Ros
Over gespreid leiderschap

Je bent lector op een hogeschool. Wat is je expertise en waar doe je onderzoek naar?
Ik ben lector bij Fontys Hogeschool Kind en Educatie, ons lectoraat heet Goed leraarschap, Goed leiderschap. Ik doe onder andere onderzoek naar gespreid leiderschap en dan met de name naar de vraag hoe schoolleiders de ontwikkeling van gespreid leiderschap kunnen bevorderen in de school en wat bij gespreid leiderschap de rol is van de (formele) schoolleider.

‘Schoolleiders pakten een andere rol, afhankelijk van de fase van ontwikkeling van de school.

Anje Ros is lector bij Fontys Hogeschool Kind en Educatie en doet onder andere onderzoek hoe schoolleiders de ontwikkeling van gespreid leiderschap kunnen bevorderen in de school en wat de rol is van de (formele) schoolleider.

Effective school leaders (Ikemoto, Taliaferro & Adams, 2012)

Heb je in het primair onderwijs goede voorbeelden van gespreid leiderschap gezien?
We hebben portretten gemaakt van schoolleiders die in hun school een transformatie hebben gerealiseerd van een afhankelijk, onzeker team naar een team waarin leraren zelf initiatieven nemen voor onderwijsverbetering en eigen ontwikkeling, elkaar feedback geven, bij elkaar klassenbezoeken afleggen en elkaar consulteren. Wat duidelijk naar voren kwam is dat schoolleiders een andere rol pakten, afhankelijk van de fase van ontwikkeling van de school. Ze stimuleerden eigenaarschap en samenwerking bij leraren en het ontwikkelen van een netwerk met experts buiten de school. Cruciaal voor de rol van de schoolleiders bij al onze zeven voorbeeldscholen was het vertrouwen dat ze expliciet uitspraken en lieten voelen aan de teamleden. Door dat vertrouwen en de voorbeeldrol van de schoolleider, die zich ook lerend opstelde, voelden leraren de ruimte om zichzelf te verdiepen in een onderwerp en leiderschap te nemen. De schoolleiders reflecteerden zelf ook op hun veranderende rol. Als er sprake is van sterk gespreid leiderschap heeft de schoolleider een sterk verbindende rol, waarbij hij vanuit een helicopterview overzicht houdt over alle ontwikkelingen en initiatieven en daar zo nodig ook prioriteiten in stelt.

Heb je een leestip voor schoolleiders?
Ons boek:
Ros, A. & van Rossum, B. (2019). Kwaliteit door gespreid leiderschap. Met 10 portretten uit het primair onderwijs. Assen: Van Gorcum.

Vind je dat gespreid leiderschap een concept is dat door het primair onderwijs omarmd zou moeten worden en waarom (niet)?
Ja, in de scholen waar wij onderzoek hebben gedaan, zie ik een aantal positieve ontwikkelingen, die de kwaliteit van het onderwijs bevorderen. In de eerste plaats wordt er in deze scholen veel belang gehecht aan professionele ontwikkeling, het leren van elkaar en het gebruik maken van bestaande kennis (literatuur). Hierdoor neemt de expertise binnen het team toe en daarmee de kwaliteit van het lesgeven en de verbetervoorstellen. In de tweede plaats is het eigenaarschap van leerkrachten over hun eigen ontwikkeling en over schoolontwikkeling sterk toegenomen, waardoor ze met veel enthousiasme en doorzettingsvermogen aan onderwijsverbetering werken. Tijdens de interviews trof ons hoe trots de teamleden waren op hun werk en op de ontwikkeling die ze hadden doorgemaakt. In de derde plaats is er op onze voorbeeldscholen sprake van een aantrekkelijk leer- en werkklimaat waarin leraren zich verder kunnen ontwikkelen en ook de kans krijgen om echt iets te doen met de kennis die ze hebben opgedaan.

Zou gespreid leiderschap opgenomen moeten worden in de beroepsstandaard en hoe zou dat er dan bijvoorbeeld uit kunnen zien?
Ja, hoewel veel aspecten ook al in andere leiderschapspraktijken is verweven, maar binnen gespreid leiderschap een andere invulling krijgt, zoals visie-ontwikkeling en het stimuleren van het leren van leerkrachten. Wat gespreid leiderschap toevoegt aan de rol van de schoolleider is het stimuleren en coachen van leiderschapsgedrag van teamleden, het sturen op ondersteunende processen, zoals de wijze van besluitvorming en communicatie en het zorgen voor verbinding tussen verschillende initiatieven.

In de dialoog met schoolleiders wordt gevraagd een vaandel te tekenen dat de kern van het schoolleiderschap in het primair onderwijs toont. Als jij dit vaandel zou moeten tekenen hoe zou het er dan uitzien?
Geïnspireerd door het Playmakersmodel  (Ikemoto, Taliaferro & Adams, 2012), zou de kern van het schoolleiderschap voor mij liggen op de relatie met leerkrachten, die de sleutel vormen tot goed onderwijs:

  • het stimuleren van de ontwikkeling van leraren;
  • het benutten van de expertise van alle leraren bij het realiseren van de visie;
  • het zorgdragen van een aantrekkelijke leer- en werkomgeving.

Wat is gespreid leiderschap eigenlijk?
Zoals ik ernaar kijk is gespreid leiderschap een manier van organiseren, samenwerken en innoveren in het team, waarbij leiderschap genomen wordt door degene die daar de meeste expertise op heeft. De schoolleider stuurt daarbij vooral op processen in plaats van uitkomsten. Bijvoorbeeld de manier waarop voorstellen voor onderwijsverbetering en innovatie tot stand komen en de wijze waarop besluiten worden genomen en leraren samenwerken.

Klik hier

Laat ons weten welke leiderschapspraktijken in de beroepstandaard opgenomen moeten worden.